We współczesnym świecie podstawowymi wartościami gwarantującymi obywatelom odpowiednie warunki życia oraz pozycję w społeczeństwie demokratycznym są wolność, równość i sprawiedliwość. Dla funkcjonowania społeczeństwa jako grupy tudzież zbiorowości istotną wartością jest także porządek i efektywność.

Wolność, wbrew pozorom, nie jest wcale pojęciem jednoznacznym. Można je analizować w sferze fizycznej jako niczym nie skrępowaną aktywność fizyczną. W tym znaczeniu ograniczeniem wolności byłby zatem zarówno pobyt w zakładzie karnym jak i niepełnosprawność. Wolność może być także ujmowana w zakresie psychicznym – jako swobodę wyboru oraz spontaniczność w działaniu. W sferze psychicznej wolność może również oznaczać pełną możliwość samorealizacji całkowicie zgodnie z własną wolą. Z punktu widzenia prawa wolność oznacza możliwość zachowania swojej prywatności oraz podejmowania decyzji i działań w ramach obowiązującego prawa. Wbrew pozorom, wolność jednostki jest wciąż niewątpliwym i istotnym problemem współczesnego świata. Przykładowo w państwach takich jak Chiny, Korea Północna czy Kuba swobody społeczne związane z wolnością zrzeszania się, wyznania są ograniczone. Oczywiście ograniczenia wolności mają także miejsce w państwach uznawanych za demokratyczne, i dotyczą na przykład interwencjonizmu państwowego, nie mniej jednak ograniczenia te nie są tak poważne i nie zagrażają fundamentom demokracji i wolności.

Poza wolnością, jedną z najważniejszych i fundamentalnych wartości demokracji jest równość. W sferze społecznej zapewnia taki układ relacji społecznych zapewniający zbliżone szanse życiowe. Zezwala na równy dostęp do zarówno dóbr materialnych (mieszkania, samochody, odzież, żywność) jak i duchowych (literatura, sztuka, teatr, religia). W takim znaczeniu całkowita, a wręcz idealna równość szans jest z praktycznego punktu widzenia niemożliwa, a nawet zakrawa na utopię. Mieszkaniec dużego miasta, gdzie znajduje się niejeden teatr czy opera oraz mieszkaniec małej wsi mają niestety nierówny dostęp do dóbr duchowych. Takie zależności i korelacje są ściśle i wzajemnie powiązane z pojęciem sprawiedliwości. Oba te terminy są rozumiane w inny sposób, w zależności od ideologii i popularności egalitaryzmu, czyli doktryny głoszącej równość wszystkich członków danej zbiorowości w aspekcie prawnym i dostępu do dóbr materialnych. Liberałowie uważają występujące różnice i nierówności społeczne za stan naturalny, związany ze zróżnicowaniem posiadanych zdolności, umiejętności oraz pracowitości danej jednostki. Socjaliści natomiast eksponują i podkreślają związek nierówności społecznych z występowaniem własności prywatnej oraz dziedziczeniem pozycji społecznej. Ten fakt jest właśnie przyczyną często zgłaszanych postulatów dotyczących wyrównania szans młodzieży ze środowisk robotniczych i chłopskich. Tak właśnie w czasach Polski Ludowej przy procesie rekrutacji na uczelnie wyższe za pochodzenie robotnicze lub chłopskie przysługiwały dodatkowe punkty. Ponadto poczucie sprawiedliwości jest uwarunkowane ogólnym poziomem życia społeczeństwa i skutecznością działania organizacji działających na rzecz wyrównania szans, takich jak partie lewicowe, związki zawodowe czy też organizacje charytatywne.

Do powszechnie aprobowanych przez społeczeństwo wartości demokratycznych należą także porządek i efektywność. Porządkiem jest funkcjonalne, uregulowane prawnie, odpowiednie ulokowanie problemów oraz ludzi w hierarchii wartości. W Polskiej konstytucji zasada sprawiedliwości społecznej opiera się na priorytetowej ważności dobra człowieka, co w konsekwencji powoduje, że za najistotniejsze uznaje konieczność rozwiązywania problemów natury społecznej, takich jak bezrobocie, ubóstwo czy bezpieczeństwo jednostki. Porządkiem jest także stan pewnej równowagi i ogólnego spokoju społecznego. Pod tym kryje się stosunek społeczeństwa do wszelkich zakłóceń porządku, będących następstwem masowych wystąpień grup społecznych, niezadowolonych z sytuacji społeczno – ekonomicznej, takich jak manifestacje, blokady, strajki, okupacje budynków publicznych itp. Pojęcie porządku jest łączone także z pojęciem efektywności. Porządek jest jednym z integralnych elementów prawidłowego funkcjonowania społeczeństwa.

Reasumując, podstawowymi wartościami demokratycznymi są wolność, równość, sprawiedliwość oraz porządek i efektywność. Przestrzeganie tych wartości jest gwarancją prawidłowego funkcjonowania społeczeństwa i czynnikiem redukującym zjawiska patologiczne. Niestety jeszcze w wielu krajach (głownie trzeciego świata) daleko do przestrzegania tych wartości. Prawa człowieka są łamane, a o równości i sprawiedliwości nie ma nawet mowy. Myślę, że wartości demokratyczne są najbardziej wdrażane i przestrzegane w krajach Unii Europejskiej, a zwłaszcza w krajach starej „piętnastki”, które niewątpliwie wpłyną na kraje, które niedawno dokonały akcesji, tak, aby wartości te były priorytetowymi i żeby były przestrzegane, aby obywatele Unii Europejskiej mieli możliwość życia w dobrobycie i poczuciu bezpieczeństwa.