Adam Mickiewicz „Burza” (z sonetów krymskich)

 Treść:

Zdarto żagle, ster prysnął, ryk wód, szum zawiei,
Głosy trwożnej gromady, pomp złowieszcze jęki,
Ostatnie liny majtkom wyrwały się ręki,
Słońce krwawo zachodzi, z nim reszta nadziei.

Wicher z tryumfem zawył, a na mokre góry,
Wznoszące się piętrami z morskiego odmętu,
Wstąpił jenijusz śmierci i szedł do okrętu,
Jak żołnierz szturmujący w połamane mury.

Ci leżą na pół martwi, ów załamał dłonie,
Ten w objęcia przyjaciół żegnając się pada,
Ci modlą się przed śmiercią, aby śmierć odegnać.

Jeden podróżny siedział w milczeniu na stronie
I pomyślił: szczęśliwy, kto siły postrada,
Albo modlić się umie, lub ma z kim się żegnać.

            W wierszu Adama Mickiewicza pod tytułem „Burza” autor przedstawił krajobraz romantyczny w postaci widoku tonącego statku, znajdującego się na wzburzonym morzu w czasie burzy. W pewnej chwili wichura uderza w okręt, zdziera żagle, wzburzone fale zaczynają rzucać statkiem na wszystkie strony, sprawiając, że liny wyślizgują się marynarzom z rąk. Wokół słychać zaś „ryk wód”, „szum zawiei”, „pomp złowieszcze jęki” i „głosy trwożnej gromady”. W ostatnich promieniach „krwawo” zachodzącego, zanurzającego się w morzu słońca, wśród chaosu i zamieszania na szczątkach roztrzaskanego statku toczy się walka o życie między tracącymi nadzieję ludźmi a niezniszczalną siłą natury. Świadomi zagrażającego im niebezpieczeństwa, a także prawdopodobnie przekonani już o nadchodzącej śmierci, ludzie są bezradni wobec niesamowitego żywiołu. Przyroda, tryumfująca nad człowiekiem, ukazuje swoje oblicze – potężne fale to tak jakby „mokre góry, wznoszące się piętrami z morskiego odmętu". Ludzie „leżą na pół martwi”, wiedząc o nadejściu śmierci, żegnają się ze światem i swoimi współtowarzyszami. Garstka, powiedziałbym naiwnych „optymistów” modli się jeszcze, prosząc o nadejście cudu. Tylko jeden z rozbitków jest wyraźnie obojętny na tę dramatyczną sytuację. Siedzi „w milczeniu na stronie” i nawet w momencie zagrożenia życia wnikliwie przygląda się rozgrywającym się scenom. Nie rozpoznaje w żadnym z podróżnych nikogo bliskiego ani znajomego. Człowiek ten jest apatyczny, zamyślony i najprawdopodobniej zdesperowany. Możliwe, że jego życie było nieszczęśliwe i nie boi się śmierci, jest mu to niemalże obojętne. Nie zastanawia się nad życiem doczesnym, ale nad tym, co czeka go po śmierci.

            Czy przedstawiony w utworze krajobraz jest typowym krajobrazem romantycznym? W moim przekonaniu jest. Przedstawia on bowiem skutki niszczycielskiej siły i potęgi przyrody, tak jak na przykład na malowidłach Caspara Davida Friedricha. Szczególnie godnym porównania byłby obraz pod tytułem „Zatonięcie statku ‘Nadzieja’” i to z dwóch względów. Po pierwsze, na pejzażu przedstawione są szczątki tonącego okrętu, a w tle dostrzec można światło zachodzącego w burzowych chmurach słońca, a więc podobnie jak w utworze Mickiewicza. Po drugie, tytuł malowidła pasuje do wiersza równie dobrze. Zatonięcie statku „Nadzieja” – dosłownie znaczy katastrofę okrętu, ale jednocześnie zatonięcie może oznaczać kres ostatniej nadziei („Słońce krwawo zachodzi, z nim reszta nadziei”). Następnym istotnym argumentem przemawiającym za tym, że Mickiewicz w „Burzy” przedstawił krajobraz romantyczny jest fakt, że ukazana w nim katastrofa ma miejsce właśnie na morzu. Jest to niewątpliwie motyw romantyczny. Morze w tej epoce przedstawiano bowiem jako uosobienie nieujarzmionego i niszczycielskiego żywiołu. W wierszu Mickiewicza pojawia się także jeden z rozbitków, który wyraźnie różni się od wszystkich – nie zamartwia się tragiczną sytuacją, w jakiej się znajduje, ale zagłębiony jest w refleksjach. Ma poczucie beznadziei i bezcelowości. Tym nietypowo zachowującym się człowiekiem jest zapewne pielgrzym. A więc widać tu kolejny motyw romantyczny.

            Reasumując, utwór Adama Mickiewicza pod tytułem „Burza” przedstawia niewątpliwie krajobraz romantyczny. Świadczą o tym występujące w nim motywy, takie jak siła i potęga przyrody, morze, pielgrzym, katastrofa, a także nacechowanie wiersza grozą, tajemniczością, dramatyzmem, katastrofizmem. Motywy te występowały często w okresie romantyzmu i to zarówno w literaturze jak i malarstwie. Dlatego też „Burza” przedstawia dość typowy krajobraz romantyczny.