|
Egzekucja dóbr to
postulaty wysuwane przez średnią szlachtę w XVI w., zmierzające do
rewindykacji dóbr królewskich. Stanowiły część programu egzekucji
praw. U podstaw egzekucji dóbr leżał zamiar odebrania królewszczyzn
z rąk magnatów, którzy weszli w ich posiadanie na drodze zastawu.
Najważniejsze uchwały w sprawie egzekucji dóbr zapadły na sejmach w
latach 1562 – 1563 i 1563 – 1564. Przewidywały one odzyskanie
wszystkich zastawionych dóbr i przeznaczenie uzyskiwanych z nich
dochodów w ¾ dla króla i w ¼ na utrzymanie stałego wojska, tzw.
kwarcianego.
Wyłączenie z egzekucji dóbr znacznej liczby przewidzianych do
odebrania królewszczyzn nie pozwoliło na zgromadzenie funduszy,
pozwalających na liczebny wzrost armii. Egzekucja dóbr przyczyniła
się do lustracji dóbr królewskich i rozdzielenia dochodów
królewskich od państwowych.
Egzekucja praw, całość żądań wysuniętych pod adresem władzy
królewskiej przez średnią szlachtę na sejmach w XVI w. Skierowane
były one głównie przeciw możnowładcom świeckim i kościelnym, broniły
interesów szlachty.
Okres egzekucji praw przypada na panowanie królów z dynastii
Jagiellonów: Aleksandra I, Zygmunta Starego i Zygmunta Augusta.
Zgłaszane postulaty dotyczyły m.in. formy sprawowania władzy,
egzekucji dóbr, skarbowości, sądownictwa i wojska.
Pierwsze wystąpienie szlachty miało miejsce na sejmie w Piotrkowie w
1504, za panowania Aleksandra I. W wyniku ich żądań sejm uchwalił
dwie ustawy, na mocy których król zyskał prawo zastawiania dóbr
koronnych tylko za zgodą sejmu, możnowładcy zaś nie mogli łączyć w
jednym ręku dwóch dygnitarstw. Zniesiono także przywilej z 1501,
oddający pełnię władzy nad państwem w ręce króla i senatu, oraz
zobowiązano króla do rewindykacji królewszczyzn, które bezprawnie
znalazły się w posiadaniu możnych rodów.
W 1505 na sejmie w Radomiu w podjętej ustawie zobowiązano króla i
jego następców do niewydawania postanowień wagi państwowej bez zgody
sejmu i senatu.
Na innych sejmach w tym okresie podjęto uchwały dotyczące m.in.
wybierania następcy tronu przez sejm, równomiernego rozłożenia
podatków, obciążenia dóbr kościelnych podatkami na wypadek wojny i
wystawiania z tych ziem żołnierzy w przypadku zagrożenia wojną,
wprowadzenia jednolitych praw w Koronie, na Litwie, Mazowszu i
Prusach Królewskich i włączenia do państwa polskiego księstwa
zatorsko - oświęcimskiego.
Ponadto w 1518 król Zygmunt I uznał pełną jurysdykcję nad chłopami
oraz w statutach toruńskim i bydgoskim (1520) wprowadził przymus
pańszczyzny dla chłopów. Powolna realizacja postulatów szlacheckich
i wydanych przez sejm uchwał stała się przyczyną tzw. wojny kokoszej
w 1537.
Pierwszy etap egzekucji praw zakończył się kompromisem pomiędzy
królem i szlachtą. Na sejmie w Piotrkowie w 1538 Zygmunt Stary
przyrzekł szlachcie, iż po śmierci jego syna król będzie wybierany w
drodze wolnej elekcji, a na sejmie krakowskim (1538-1539) orzekł, iż
nie będzie wydawał nowych uchwał bez zgody sejmu.
W drugim etapie egzekucji praw, trwającym od ok. 1552 do 1576, udało
się królowi i szlachcie zrealizować szereg uchwał. Sejm piotrkowski
w latach 1562-1563 uchwalił egzekucję dóbr, postulat nie został
jednak do końca zrealizowany na skutek oporu senatu. Udało się
natomiast zlikwidować odrębność Mazowsza, gdzie wprowadzono w 1576
prawo koronne.
W 1569
zniesiono w Prusach Królewskich odrębny sejm, a posłów i senatorów
pruskich włączono do sejmu Rzeczypospolitej. W 1570 oddano w ręce
króla polskiego władzę nad Gdańskiem. W latach 1563-1564 włączono do
Korony księstwo zatorsko - oświęcimskie, wprowadzając prawo polskie
i język polski jako urzędowy. Doszło do zawarcia trwałej unii z
Litwą na sejmie w Lublinie w 1569.
Ruch egzekucyjny trwał jeszcze po śmierci Zygmunta Augusta w 1572,
za panowania Henryka Walezego i Stefana Batorego. W 1573 na sejmie w
Warszawie uchwalono wolność wyznania, a w 1578 utworzono Najwyższy
Trybunał Koronny. Do przywódców szlachty, walczących o egzekucję
praw, należeli m.in. M. Sienicki, J. Ostroróg, H. Ossoliński i R.
Leszczyński.
Królewszczyzny, dobra ziemskie należące do króla. W XV, XVI w.
oddawane w zastaw lub dzierżawę głównie magnatom, co przynosiło duże
zyski, a sprzeciwiało się interesom szlachty. Stąd dzięki dążeniom
szlachty uchwalono zwrot królewszczyzny (1562-1563). W XVI w.
dokonano podziału królewszczyzny na dobra stołowe, z których dochody
kierowano do skarbu nadwornego, oraz dobra państwowe, do których
stosowano nazwę królewszczyzny. Część dochodów z królewszczyzny
przeznaczano na obronę państwa. Po rozbiorach przeszły pod rządy
zaborców.
Kwarciane wojsko, rodzaj wojska utworzonego za panowania Zygmunta II
Augusta w latach 1562-1563 i 1567. Wojsko kwarciane tworzyły
formacje stałe, zaciężne, opłacane z dochodów z dóbr królewskich
(kwarta). W czasie pokoju liczyło ok. 2500 żołnierzy jazdy. W 1632
wprowadzono nowy podatek przeznaczony na utrzymanie artylerii
koronnej.
Sienicki Mikołaj (ok. 1521-1582), jeden z przywódców szlacheckiego
stronnictwa egzekucyjnego, wielokrotny marszałek sejmu, świetny
mówca. Przewodząc sejmowi 1556-1557 uzależniał zgodę na uchwalenie
podatków od realizacji przez Zygmunta II Augusta programu egzekucji
dóbr i zwołania soboru narodowego.
Na sejmie 1569 żądał rezygnacji przez króla z dóbr otrzymanych po
Bonie, co doprowadziło do zerwania monarchy z obozem reform.
Opowiadał się za elekcją viritim (powszechnym udziałem szlachty w
elekcji nowego króla). Podczas drugiej elekcji poparł Stefana
Batorego. Zwolennik kalwinizmu, następnie arianin. Uczestniczył w
przygotowaniu konfederacji warszawskiej (1573). Zwolennik unii z
Litwą na zasadzie jej pełnej inkorporacji do Polski.
Szlachecki ruch egzekucyjny
Ciężkim okresem dla Kościoła był tzw. Złoty Wiek w naszym kraju
(widzimy, że szczęście i pomyślność polski i Kościoła to zależności
odwrotnie proporcjonalne). Egzekucjoniści postulowali wzmocnienie
państwa i pozycji monarchy głównie poprzez ograniczenie przywilejów
Kościoła rzymskokatolickiego i episkopatu. Fakt, że stan duchowny
nie ponosił ciężarów na rzecz obrony państwa, spotykał się z solidną
krytyką szlachty wszelkich wyznań. Postulowano, aby annaty (opłaty
przesyłane do Rzymu przez duchownych obejmujących godności
kościelne, stanowiące równowartość rocznych dochodów na danym
stanowisku), przekazywane dotąd przez biskupów do Rzymu, przeznaczyć
na sfinansowanie obrony kresów państwa, a także, aby dobra kościelne
na równi ze szlacheckimi wysyłały żołnierzy na wojnę. Inną przyczyną
krytyki praw i przywilejów duchowieństwa było pozywanie szlachty
innowierczej przed katolickie sądy duchowne. Sądy te orzekały w
sprawach odstępstwa od wiary katolickiej, uchylania się od płacenia
dziesięciny czy też zaboru mienia kościelnego, a więc we wszystkich
kwestiach prawnych związanych z powstaniem gmin protestanckich.
Kompetencje sadów kościelnych obejmowały również sprawy małżeństw,
obyczajowe i spadkowe, dotykając tym samym najważniejszych dziedzin
życia.
Zamierzano nawet zerwanie z Rzymem i utworzenie polskiego Kościoła
narodowego (1555). To się jednak nie udało, tym niemniej zgodnie z
powyższymi postulatami na sejmach z lat 1563-1569 nałożono na kler
katolicki obowiązek płacenia podatków nadzwyczajnych (wyznaczanych
np. w okresie wojen) w formie procentu od dziesięcin. Szczególne
znaczenie miał fakt, że zniesiono też wykonywanie wyroków sądów
kościelnych przez starostów (1563), czyli odebrano Kościołowi prawo
posługiwania się siłą świeckiej władzy państwowej, co dotychczas
czynił nieustannie egzekwując swoje żądania. Stwarzało to realne
podstawy dla wolności sumienia w Polsce, zarazem godziło w
ekonomiczną i polityczną potęgę Kościoła rzymskokatolickiego. Ten
stan trwał do czasów kontrreformacji w Polsce.
W 1564 zaprzestano płacenia papieżowi świętopietrza, servitia
communio oraz annat.
W 1570 r. zawarto ugodę sandomierską w sprawie tolerancji religijnej
w kraju. Ugoda nie obejmowała jednak Braci Polskich. Zwieńczeniem
ruchu egzekucyjnego było uchwalenie tzw. konfederacji warszawskiej,
28/29 stycznia 1573 r. Był to akt, który wprowadzał oficjalnie
wolność sumienia w Rzeczypospolitej, zakaz prześladowania za wiarę,
wprowadzał wolność religijną. Był to pierwszy taki akt w Europie.
Episkopat katolicki nigdy nie uznał ważności tej ustawy. Był to
szczytowy moment wpływów Reformacji w Polsce, która jak żaden inny
kraj europejski cieszyła się tolerancją religijną, która jako jeden
z niewielu krajów dawała schronienie prześladowanym, która nie
zaznały potwornych wojen religijnych pustoszących Francję i Niemcy
tego okresu. Mówiło się wówczas, że jeśli szukasz jakiejś zaginionej
religii - zaglądnij do Rzeczypospolitej.
KU DEMOKRACJI SZLACHECKIEJ Początki demokracji szlacheckiej
za panowania Jagiellonów. Już od drugiej połowy XV wieku szlachta i
magnateria polska zaczynały odgrywać dużą rolę w państwie polskim.
Dysponowanie ogromnymi środkami finansowymi, które po części były
efektem nadawania szlachcie przez władców coraz to większych
przywilejów, wpływało na jej znaczny udział w życiu kulturalnym i
politycznym kraju. Doprowadziło to do takiej zmiany stosunków
społecznych, iż interesy szlachty utożsamiane były z interesami
całego państwa. Dlatego królestwo polskie (po unii lubelskiej w 1569
łącznie z Wielkim Księstwem Litewskim) w latach 1454-1791 nazywamy
Rzeczpospolitą szlachecką. Zjazd z udziałem króla, najwyższych
urzędników, rycerstwa, szlachty i delegatur miasta Krakowa i Wilna
nazywano w historii polskiej sejmem. Początkowo obradował on głównie
w Piotrkowie Trybunalskim, a następnie w Warszawie. Szlachta
poszczególnych ziem zbierała się na sejmikach ziemskich. Z powodu
tego, iż sejmiki zdominowane zostały przez możnowładztwo, tzw. gmin
szlachecki zaczął udawać się ze swoimi pełnomocnictwami na sejm do
samego króla. Tak stało się już np. za panowania Jana I Olbrachta.
Utarł się wówczas zwyczaj, iż zbierali się oni jako odrębna izba
poselska. Osobno na sejmie obradował senat, w skład którego
wchodzili najwyżsi przedstawiciele władzy kościelnej (arcybiskupi i
biskupi), władzy centralnej (marszałkowie, kanclerze etc.) jaki i
władzy wojewodowie czy kasztelanowie. Senat górował nad izbą
poselską zarówno znaczeniem (był przedstawicielstwem elit
urzędniczych) jak i liczebnością (w początkach XVI wieku w sejmie
było około 40-45 posłów na 80-90 senatorów). Pierwszy udokumentowany
dwuizbowy sejm obradował w 1493 roku. Zarówno ten, jak i kolejny z
1496 roku uchwaliły wiele korzystnych dla szlachty postanowień
(m.in. statuty piotrkowskie). W 1505 roku na sejmie w Radomiu
podpisano konstytucję "Nihil novi", która była wynikiem protestu
posłów przeciwko ustaleniu przywileju mielnickiego. Zgodnie z
konstytucją nic nowego nie mogło być ustalone bez wiedzy i zgody
senatorów i posłów ziemskich. Tworzyła ona prawne ramy systemu
demokracji szlacheckiej. Ostatni Jagiellonowie (Zygmunt I Stary i
Zygmunt II August) sprowadzili rolę izby poselskiej do uchwalania
proponowanych przez władcę podatków. Dysponowali on szerokim
zakresem władzy wykonawczej (polityka wewnętrzna, zewnętrzna,
zwierzchnictwo nad armią, mianowanie wysokich urzędników) jaki i
mieli wpływ na władzę ustawodawczą. Król decydował o zwołaniu sejmu.
Jeśli nie chciał, lub nie wymagała tego sytuacja (np. potrzeba
ustanowienia podatków w celu podreperowania budżetu) sejmu nie
zwoływano. Postanowienia sejmu nie mogły zostać uchwalone bez
obecności i zgody monarchy. Takowy stan rzeczy był efektem
rozdawnictwa dóbr i urzędów przez króla. Dostojnicy z otoczenia
władcy niejednokrotnie dzierżyli kalka wysokich stanowisk na raz.
Domeny królewskie uznawane były przez szlachtę za własność państwa,
z której władca powinien pokrywać utrzymanie swojego dworu,
urzędników jak i wojska. Na sejmie w Radomiu w 1504 roku uchwalono,
iż król nie może ani zastawić, ani oddać ziemi bez wiedzy i zgody
sejmu. Pomimo tego, iż panujący wówczas król Aleksander
Jagiellończyk przystał na takie warunki, jego następcy nie
zaprzestali rozdawnictwa i zastawów pod kredyt. Z czasem izba
poselska zaczęła odgrywać coraz większą rolę. Jej wyborcy, czyli
szlachta zbierająca się na sejmikach ziemskich, dostarczała izbie
postulaty, które miały zostać przedstawione na sejmie. Również sama
szlachta wpływała na władcę. Miało to zazwyczaj miejsce na
zwoływanych przez króla pospolitych ruszeniach, przed którymi
dochodziło do sejmu wojskowego. Dochodziło wówczas do uchwalenia
wielu przywilejów, bądź, jak to miał miejsce np. u szlachty zwołanej
pod Lwów w 1537, dochodziło do otwartego rokoszu. W tym wypadku król
obiecał respektować prawa i przywileje nadane szlachcie. Wraz z
szerzącą się w Polsce reformacją w latach 30-tych XVI wieku, na
sejmie zaczęli się pojawiać coraz liczniejsi posłowie, który
reprezentowali poszczególne ruchy religijne (kalwini z Małopolski,
arianie z Rusi czy zwolennicy braci czeskich z Wielkopolski). Z
czasem utworzyli oni w sejmie stronnictwo zwane stronnictwem
egzekucyjnym. Sformułowali oni i przeprowadzili program naprawczy
państwa pod hasłem egzekucji praw i dóbr, który miał na celu
przywrócenie istniejących norm prawnych, które lekceważono lub
zaniedbywano. Hasło egzekucji dóbr miało na celu przywrócenie
postanowień sejmu piotrkowskiego z 1504 roku, na mocy którego
królowi zakazano nadawania możnym królewszczyzny. Chęć odebrania
nadanych bezprawnie ziem zjednoczyła w czasach ostatnich Jagiellonów
niemal całą izbę poselską. Hasło egzekucji praw miało na celu
przywrócenie uchwalonych niegdyś praw, jak i przywrócenie
zwierzchności posłów nad królem. Chciano tego osiągnąć m.in. przez
ujednolicenie praw we wszystkich prowincjach. Zamiar ten, wraz z
chęcią zaciśnięcia stosunków z Litwą, stał się z czasem głównym
postulatem stronnictwa. Żądano ujednolicenia nie tylko prawa, ale
również skarbu, wojska i podatków. Innym postulatem było przekazania
pieniędzy płaconych kościołowi na zwiększenie obronności państwa.
Szlachta sprzeciwiała się nie tylko finansowaniu kościoła
katolickiego, jaki również przymusowi podlegania pod sądy duchowne,
których wyroki mieli wykonywać starostowie. W czasach gdy w Polsce
szerzyły się ruchy reformacyjne, tak mocna władza kościoła
katolickiego nie miała prawa bytu. Początkowo Jagiellonowie
sprzeciwiali się ruchowi egzekucyjnemu, uważając go za
niebezpieczeństwo. Do przełomu doszło jednak w 1562 roku, kiedy to
Zygmunt II August potrzebował uchwały sejmowej o podatkach, aby
sfinansować wojnę o Inflanty. Na sejmie w Piotrkowie uchwalono
konkretne zobowiązania egzekucyjne. Były to m. in.
Ø
kontrola legalności dzierżawienia królewszczyzny,
Ø
odebranie niektórych ziem i przywrócenie ich królowi,
Ø
lustracja wszystkich ziem, w celu oszacowanie dochodów
z domeny,
Ø
przekazanie czwartej części tych dochodów (tzw.
kwarty) na utrzymanie stałego wojska, tzw. wojska kwarcianego,
Ø
przeprowadzenie reformy podatkowej, która zwiększyła
dochody państwa, odciążając zarazem chłopów.
Reformy te, choć nie w pełni, zostały wprowadzane w życie w szeregu
konstytucji uchwalanych na sejmach w latach 1563 – 69. Władza sejmu
została rozciągnięta na kontrolę skarbu państwa. Domena zostały
ostatecznie przekształcone w dobra państwowe, oddzielone od
własności monarchy. Ruch egzekucyjny osiągnął ponadto zakaz
wysyłania przez kler do Rzymu świętopietrza i annat (co i tak nie
było przestrzegane), doprowadził do nałożenia na duchowieństwo
obowiązku płacenia podatków nadzwyczajnych w postaci potrąceń od
dziesięcin oraz osiągnął zniesienie wykonywania przez starostów
wyroków sądów kościelnych. Ruch egzekucyjny dążył również do
zacieśnienia stosunków z Litwą. Chciano zamienić dotychczasową unię
personalną w unię realną, co dało by Polsce pewność, że po
bezpotomnej śmierci Zygmunta II Augusta Polska i Litwa pozostaną w
ścisłym związku. Za takim rozwiązaniem była szlachta litewska, która
chciał zrównania jej w prawach ze szlachtą polską. Przeciwko unii
realnej byli jednak możni litewscy, który obawiali się utraty
dotychczasowego zwierzchnictwa nad Wielkim Księstwem. Problem został
przesądzony na sejmie w Lublinie od stycznia do lipca 1569 roku.
Panowie litewscy dokonali próby zerwania sejmu opuszczając
potajemnie obrady. Liczyli oni, ze szlachta polska ruszy w pogoń,
lecz tak się nie stało. Posłowie polscy i litewscy pozostali w
Lublinie i uchwalili wcielenie Litwy do Polski. Zygmunt August
włączył do Korony część Podlasia, Wołyń, Podole i wkrótce potem
Kijowszczyznę. W sumie stanowiło to połowę powierzchni Księstwa. Pod
naporem zdarzeń możni litewscy powrócili do Lublina. Akty unijne
zostały podpisane prze sejm i króla kolejno 1 i 4 lipca 1569 roku.
Nowopowstałe państwo nazwano Rzeczpospolitą Obojga Narodów. Państwa
połączone zostały wspólnym monarchą (po śmierci ostatniego z
Jagiellonów wspólnie wybierano króla elekcyjnego), wspólnym sejmem i
wspólnymi przywilejami, które doprowadziły do powstania jednego
narodu szlacheckiego. Obok wspólnej władzy ustawodawczej w postaci
sejmu odrębna pozostała władza wykonawcza (jedynie wspólny był
władca), wojskowa oraz sądownicza. Przyłączenie bogatych terenów
litewskich pozwoliło na szybką odbudowę podupadłej gospodarki
polskiej. Bezkrólewie Bezpotomna śmierć ostatniego z Jagiellonów
Zygmunta II Augusta w lipcu 1572 roku zakłóciła proces reform.
Problemem stało się nieokreślone dziedziczenie tronu, jak i
narastający spór katolicko-protestancki. Jednakże do końca 1572 roku
zjazdy szlachty pozwoliły na ustanowienie nowego sytemu wybierania
władcy w czasie bezkrólewia. Funkcję interrexa, czyli osoby
sprawującej władzę w zastępstwie króla, powierzona arcybiskupowi
gnieźnieńskiemu Jakubowi Uchańskiemu. Zadania z zakresu
bezpieczeństwa państwa otrzymał dotychczasowy marszałek wielki
koronny Jan Firlej. W poszczególnych prowincjach władzę przejęły
konfederacje szlacheckie zwane kapturami. Dbały one o spokój i
bezpieczeństwo. Ponadto powołano sądy kapturowe, które przejęły
okresowo władzę sądowniczą. Takie szybkie działanie było niebywałym
sukcesem szlachty, która wyprzedziła na tym polu magnaterię. W
styczniu 1573 roku zwołano w Warszawie sejm konwokacyjny, który
ustalił czas, miejsce oraz zasady wyboru króla elekcyjnego. Miało to
być w podwarszawskiej wsi Kamień w kwietniu 1573 roku. Ustalono, ze
w wyborach weźmie udział cała szlachta. Oczywiste było, że wybory
zdominuje okoliczna szlachta mazowiecka. Przyjęta idea demokracji
bezpośredniej była idealnym środowiskiem do rozwoju demagogii,
przekupstwa i manipulacji. W dniach 28 - 29 stycznia sejm uchwalił
tzw. konfederację warszawska. Był to akt zabezpieczający pokój
wewnętrzny w Rzeczpospolitej, co było niebywałym sukcesem
różnowierców. Najważniejszym punktem konfederacji było poręczenie
przez sygnatariuszy katolików i protestantów o niedopuszczeniu do
prześladowań i wojen religijnych. Pierwsza wolna elekcja. Sytuacja w
RP skupiła uwagę wszystkich dworów europejskich. Na podwarszawskich
polach doszło do rywalizacji pomiędzy Walezjuszami i Habsburgami. Ci
drudzy nie mogli jednak liczyć na szerokie poparcie, gdyż znani byli
ze zwalczania protestantów, jak i odbierania przywilejów i wolności
szlachcie w Czechach, w Niemczech i na Węgrzech. Tak więc
kandydatura arcyksięcia Ernesta Habsburga została odrzucona.
Jednakże drugi kandydat, Henryk Walezy (brat króla Francji) z
dynastii andegaweńskiej kojarzony był z nocą św. Bartłomieja, której
był współorganizatorem. Litewscy dostojnicy popierali kandydaturę
cara rosyjskiego Iwana IV Groźnego, lecz znany on był ze swojej
tyranii i krwawych rządów. Obawa przed władzą francuską, habsburską
lub moskiewska doprowadziła do zmian w polskiej polityce.
Egzekucjoniści, którzy wraz z króle Zygmuntem Augustem dążyli do
ograniczenia władzy możnych, weszli w porozumienie z senatem, aby
zmniejszyć władzę przyszłego króla. W maju 1573 roku na tronie
polskim zasiadł Henryk Walezy, pierwszy z władców elekcyjnych.
Rodzaje sejmów:
Ø
Sejm walny zwyczajny (ordynaryjny) - początkowo
zwoływany przeważnie co roku, najczęściej w Piotrkowie, od artykułów
henrykowskich wybierany co dwa lata na 6-tygodniowe obrady.
Ø
Sejm walny nadzwyczajny (ekstraordynaryjny) - od 1573
roku miał być zwoływany w razie konieczności na dwa 2-tygodniowe
obrady.
Ø
Sejm konwokacyjny - zawiązany po śmierci króla pod
"laską" konfederacji (podejmował decyzje większością głosów), pod
przewodnictwem prymasa (interrexa), wyznaczał czas i miejsce wolnej
elekcji, podejmował decyzje w sprawach porządku publicznego i
bezpieczeństwa państwa.
Ø
Sejm koronacyjny - odbywał się w Krakowie, kończył
bezkrólewie, król-elekt zaprzysięgał artykuły henrykowskie i był
koronowany.
Ø
Sejm rokoszowy - odbywał się w czasie rokoszu, prawdo
do udziału w nim miał każdy szlachcic, np. rokosz lwowski z 1537,
zwany "wojną kokoszą".
|